Ο καρκίνος του παγκρέατος (ΚΠ) αυξάνεται ανησυχητικά παγκοσμίως, ενώ προβλέπεται να αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στα επόμενα 15 χρόνια. Παρά την μεγάλη πρόοδο που έχει συντελεστεί με την μετατροπή του θεωρούμενου ανεγχείρητου ΚΠ σε εγχειρήσιμο και την αύξηση της επιβίωσης σε Κέντρα Αναφοράς Παγκρέατος, όπως το δικό μας, η πρόγνωση παραμένει συνολικά κακή για δύο πολύ βασικούς λόγους:
- Η διάγνωση στο 80% των ασθενών γίνεται με μεγάλη καθυστέρηση, όταν ο ΚΠ έχει ήδη κάνει μεταστάσεις, ή έχει διηθήσει μεγάλες αρτηρίες και φλέβες, οπότε θεωρείται ανεγχείρητος, και
- Η χημειοθεραπεία, παρά την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητά της σήμερα συγκριτικά με το παρελθόν, φαίνεται να έχει εξαντλήσει τα όριά της, ενώ δεν έχουν φανεί νέα πιο αποτελεσματικά χημειοθεραπευτικά.
Σε ακριβώς αυτούς τους δύο κρισιμότατους τομείς, τον Απρίλιο και τον Μάϊο του 2026 σημειώθηκε πολύ σημαντική και καθοριστική πρόοδος.
Πρώιμη Διάγνωση
Τον Απρίλιο 2026 στο εγκυρότατο ιατρικό περιοδικό Gut, δημοσιεύθηκε η πρώτη παγκοσμίως κλινική μελέτη που απέδειξε πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η διάγνωση του ΚΠ είναι δυνατόν να γίνει νωρίτερα. Η κλινική αυτή έρευνα πραγματοποιήθηκε στην Mayo Clinic και αφορούσε 1463 ασθενείς που υπεβλήθησαν σε αξονική τομογραφία για λόγους παντελώς άσχετους με το πάγκρεας (π.χ.: για κύστεις ωοθηκών, εντερικά προβλήματα, κτλ). Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα σύνολο 40 ψηφιακών παραμέτρων και το τροφοδότησαν σε σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Κατόπιν ζήτησαν από το σύστημα ΤΝ να αναλύσει τις αξονικές τομογραφίες των 1463 ασθενών για τους οποίους δεν υπήρχε καμία απολύτως υποψία για ΚΠ. Το σύστημα ΤΝ απομόνωσε κάποιους από τους 1463 αυτούς ασθενείς που είχαν αυτά τα χαρακτηριστικά. Αυτοί μπήκαν σε στενή παρακολούθηση και αποδείχθηκε ότι 75% από αυτούς, όντως εμφάνισαν ΚΠ κατά μέσον όρο 1.5 χρόνο αργότερα. Δηλαδή η διάγνωση μέσω ΤΝ έγινε 1.5 χρόνο πριν την εμφάνιση οποιουδήποτε συμπτώματος ή παθολογικού ευρήματος στην αξονική τομογραφία.
Η μελέτη αυτή είναι πραγματικά επαναστατική γιατί απέδειξε ότι πράγματι η διάγνωση του ΚΠ είναι δυνατόν να γίνει νωρίς, όταν ο ΚΠ είναι ιάσιμος. Ήδη στην Mayo Clinic έχει αρχίσει η επόμενη προοπτική φάση της μελέτης αυτής και εάν και αυτή αποδειχθεί θετική, τότε ίσως να αποκτήσουμε το καλύτερο «εργαλείο» για την πρώιμη διάγνωση, το ισχυρότερο δηλαδή όπλο για την βελτίωση της κακής πρόγνωσης του ΚΠ.
Νέα Φαρμακευτική Θεραπεία
Εδώ και 30 χρόνια είναι γνωστό ότι στο 90% των ασθενών με ΚΠ «υπερλειτουργεί» ένα ογκογονίδιο, το K-RAS, το οποίο «βοηθάει», επιταχύνει την δημιουργία και την εξάπλωση του ΚΠ. Η ογκολογική έρευνα παγκοσμίως όλα αυτά τα χρόνια προσπαθούσε να ανακαλύψει μία μέθοδο αναστολής του K-RAS χωρίς επιτυχία. Όμως, τον Μάϊο 2026 δημοσιεύτηκε στο πλέον έγκριτο ιατρικό περιοδικό New England Journal of Medicine μία κλινική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Dana Farber Cancer Institute, η οποία για πρώτη φορά απέδειξε ότι με το φάρμακο Daraxonrasib μπορεί πράγματι να ανασταλεί η δράση του K-RAS με διπλασιασμό της επιβίωσης ασθενών με τελικού σταδίου ΚΠ. Οι ερευνητές χορήγησαν το φάρμακο σε 248 ασθενείς με μεταστατικό ΚΠ που είχαν προηγουμένως εξαντλήσει κάθε χημειοθεραπεία και τους σύγκριναν με 252 παρόμοιους ασθενείς που δεν το έλαβαν. Οι ασθενείς που το έλαβαν έζησαν 13.2 μήνες (κατά μέσον όρο), ενώ εκείνοι που δεν το έλαβαν έζησαν 6.6 μήνες. Σημειωτέον ότι η χορήγηση του φαρμάκου έγινε σε ασθενείς τελικού σταδίου, χωρίς καμία ελπίδα, οπότε θεωρείται ότι εάν στο μέλλον χορηγηθεί σε ασθενείς σε νωρίτερη φάση, ίσως έχει ακόμα καλύτερα αποτελέσματα. Η βελτίωση αυτή θεωρείται θεαματική έως συγκλονιστική από όσους ασχολούμαστε με τον ΚΠ παγκοσμίως και οι απαραίτητες ιατρονομικές διαδικασίες για την ταχεία έγκριση για την ευρεία πλέον διάθεση του φαρμάκου στην κλινική πράξη αναμένεται σύντομα να ολοκληρωθούν.
Οι δύο αυτές μελέτες είναι τεράστιας σημασίας, μπορούν να τεθούν στην κλινική πράξη σχετικά σύντομα, είναι εφαρμόσιμες, δεν είναι καθόλου θεωρητικές και μπορούν να συντελέσουν σε πάρα πολύ σημαντική βελτίωση της κακής πρόγνωσης της νόσου του ΚΠ.
Γρηγόρης Τσιώτος, Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής της Mayo Clinic, Διευθυντής της Γ’ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Υγεία και Ιδρυτής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος.
Σταθερά αυξητική τάση παρουσιάζει ο καρκίνος του παγκρέατος τις τελευταίες δεκαετίες και μέχρι στιγμής δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά πού οφείλεται αυτή η αύξηση. Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις πιο ύπουλες και δύσκολα διαγνώσιμες μορφές καρκίνου.
Με τα ποσοστά να αυξάνονται απειλητικά ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί σήμερα την μορφή καρκίνου με το χαμηλότερο ποσοστό επιβίωσης μεταξύ πολλών μορφών της νόσου. Πρόκειται για μια μορφή καρκίνου με δυσμενή πρόγνωση διότι είναι εξαιρετικά επιθετικός και η διάγνωση γίνεται συνήθως σε προχωρημένο στάδιο, όταν ήδη έχει κάνει μεταστάσεις ή εμπλέκει κρίσιμες αρτηρίες και φλέβες γύρω του, οπότε και θεωρείται ανεγχείρητος.
Η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία δημοσίευσε πρόσφατα ότι η συχνότητα καρκίνου παγκρέατος στη χώρα μας είναι 7.4 νέα περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμό. Αυτό αδρά μεταφράζεται σε 740 νέα περιστατικά καρκίνου παγκρέατος κάθε χρόνο, υποθέτοντας ότι η χώρα μας έχει 10 εκατομμύρια πληθυσμό. Δυστυχώς, όπως έχει αποδείξει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο καρκίνος παγκρέατος έχει σαφώς ανοδική τάση στον δυτικό κόσμο με πρόβλεψη το 2050 να είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου από καρκίνο. Όπως δηλώνει ο Διευθυντής Α' Χειρουργικής Κλινικής Νοσοκομείου Μητέρα-Υγεία και Ιδρυτής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος, κ. Γρηγόρης Τσιώτος πρόκειται για μια διαπίστωση που θέτει όλους τους επιστήμονες που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους σε αυτή τη νόσο, μπροστά σε σημαντικότατες ευθύνες που κυμαίνονται από την πρώιμη διάγνωση σε ιάσιμο στάδιο, την συγκρότηση υψηλότατου επιπέδου θεραπευτικών ομάδων (κέντρων αναφοράς δηλαδή), και την εφαρμογή των πιο προηγμένων μεθόδων θεραπείας. Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο διακεκριμένος χειρουργός μας ενημερώνει για όλα τα νεότερα δεδομένα στη θεραπεία του παγκρεατικού καρκίνου, αλλά και για όλα όσα θα «κρίνουν τη μάχη» με τη νόσο στο μέλλον.
