ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ
Ο καρκίνος του παγκρέατος (ΚΠ) αυξάνεται ανησυχητικά παγκοσμίως, ενώ προβλέπεται να αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στα επόμενα 15 χρόνια. Παρά την μεγάλη πρόοδο που έχει συντελεστεί με την μετατροπή του θεωρούμενου ανεγχείρητου ΚΠ σε εγχειρήσιμο και την αύξηση της επιβίωσης σε Κέντρα Αναφοράς Παγκρέατος, όπως το δικό μας, η πρόγνωση παραμένει συνολικά κακή για δύο πολύ βασικούς λόγους:
- Η διάγνωση στο 80% των ασθενών γίνεται με μεγάλη καθυστέρηση, όταν ο ΚΠ έχει ήδη κάνει μεταστάσεις, ή έχει διηθήσει μεγάλες αρτηρίες και φλέβες, οπότε θεωρείται ανεγχείρητος, και
- Η χημειοθεραπεία, παρά την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητά της σήμερα συγκριτικά με το παρελθόν, φαίνεται να έχει εξαντλήσει τα όριά της, ενώ δεν έχουν φανεί νέα πιο αποτελεσματικά χημειοθεραπευτικά.
Σε ακριβώς αυτούς τους δύο κρισιμότατους τομείς, τον Απρίλιο και τον Μάϊο του 2026 σημειώθηκε πολύ σημαντική και καθοριστική πρόοδος.
Πρώιμη Διάγνωση
Τον Απρίλιο 2026 στο εγκυρότατο ιατρικό περιοδικό Gut, δημοσιεύθηκε η πρώτη παγκοσμίως κλινική μελέτη που απέδειξε πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η διάγνωση του ΚΠ είναι δυνατόν να γίνει νωρίτερα. Η κλινική αυτή έρευνα πραγματοποιήθηκε στην Mayo Clinic και αφορούσε 1463 ασθενείς που υπεβλήθησαν σε αξονική τομογραφία για λόγους παντελώς άσχετους με το πάγκρεας (π.χ.: για κύστεις ωοθηκών, εντερικά προβλήματα, κτλ). Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα σύνολο 40 ψηφιακών παραμέτρων και το τροφοδότησαν σε σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Κατόπιν ζήτησαν από το σύστημα ΤΝ να αναλύσει τις αξονικές τομογραφίες των 1463 ασθενών για τους οποίους δεν υπήρχε καμία απολύτως υποψία για ΚΠ. Το σύστημα ΤΝ απομόνωσε κάποιους από τους 1463 αυτούς ασθενείς που είχαν αυτά τα χαρακτηριστικά. Αυτοί μπήκαν σε στενή παρακολούθηση και αποδείχθηκε ότι 75% από αυτούς, όντως εμφάνισαν ΚΠ κατά μέσον όρο 1.5 χρόνο αργότερα. Δηλαδή η διάγνωση μέσω ΤΝ έγινε 1.5 χρόνο πριν την εμφάνιση οποιουδήποτε συμπτώματος ή παθολογικού ευρήματος στην αξονική τομογραφία.
Η μελέτη αυτή είναι πραγματικά επαναστατική γιατί απέδειξε ότι πράγματι η διάγνωση του ΚΠ είναι δυνατόν να γίνει νωρίς, όταν ο ΚΠ είναι ιάσιμος. Ήδη στην Mayo Clinic έχει αρχίσει η επόμενη προοπτική φάση της μελέτης αυτής και εάν και αυτή αποδειχθεί θετική, τότε ίσως να αποκτήσουμε το καλύτερο «εργαλείο» για την πρώιμη διάγνωση, το ισχυρότερο δηλαδή όπλο για την βελτίωση της κακής πρόγνωσης του ΚΠ.
Νέα Φαρμακευτική Θεραπεία
Εδώ και 30 χρόνια είναι γνωστό ότι στο 90% των ασθενών με ΚΠ «υπερλειτουργεί» ένα ογκογονίδιο, το K-RAS, το οποίο «βοηθάει», επιταχύνει την δημιουργία και την εξάπλωση του ΚΠ. Η ογκολογική έρευνα παγκοσμίως όλα αυτά τα χρόνια προσπαθούσε να ανακαλύψει μία μέθοδο αναστολής του K-RAS χωρίς επιτυχία. Όμως, τον Μάϊο 2026 δημοσιεύτηκε στο πλέον έγκριτο ιατρικό περιοδικό New England Journal of Medicine μία κλινική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Dana Farber Cancer Institute, η οποία για πρώτη φορά απέδειξε ότι με το φάρμακο Daraxonrasib μπορεί πράγματι να ανασταλεί η δράση του K-RAS με διπλασιασμό της επιβίωσης ασθενών με τελικού σταδίου ΚΠ. Οι ερευνητές χορήγησαν το φάρμακο σε 248 ασθενείς με μεταστατικό ΚΠ που είχαν προηγουμένως εξαντλήσει κάθε χημειοθεραπεία και τους σύγκριναν με 252 παρόμοιους ασθενείς που δεν το έλαβαν. Οι ασθενείς που το έλαβαν έζησαν 13.2 μήνες (κατά μέσον όρο), ενώ εκείνοι που δεν το έλαβαν έζησαν 6.6 μήνες. Σημειωτέον ότι η χορήγηση του φαρμάκου έγινε σε ασθενείς τελικού σταδίου, χωρίς καμία ελπίδα, οπότε θεωρείται ότι εάν στο μέλλον χορηγηθεί σε ασθενείς σε νωρίτερη φάση, ίσως έχει ακόμα καλύτερα αποτελέσματα. Η βελτίωση αυτή θεωρείται θεαματική έως συγκλονιστική από όσους ασχολούμαστε με τον ΚΠ παγκοσμίως και οι απαραίτητες ιατρονομικές διαδικασίες για την ταχεία έγκριση για την ευρεία πλέον διάθεση του φαρμάκου στην κλινική πράξη αναμένεται σύντομα να ολοκληρωθούν.
Οι δύο αυτές μελέτες είναι τεράστιας σημασίας, μπορούν να τεθούν στην κλινική πράξη σχετικά σύντομα, είναι εφαρμόσιμες, δεν είναι καθόλου θεωρητικές και μπορούν να συντελέσουν σε πάρα πολύ σημαντική βελτίωση της κακής πρόγνωσης της νόσου του ΚΠ.
Γρηγόρης Τσιώτος, Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής της Mayo Clinic, Διευθυντής της Γ’ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Υγεία και Ιδρυτής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος.
Σταθερά αυξητική τάση παρουσιάζει ο καρκίνος του παγκρέατος τις τελευταίες δεκαετίες και μέχρι στιγμής δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά πού οφείλεται αυτή η αύξηση. Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει μία από τις πιο ύπουλες και δύσκολα διαγνώσιμες μορφές καρκίνου.
Ο καρκίνος του παγκρέατος (ΚΠ) παραμένει νόσος με μεγάλη θνητότητα. Σύμφωνα με τα στατιστικά δεδομένα των ΗΠΑ, η πενταετής επιβίωση σήμερα δεν υπερβαίνει το 11%. Αυτό οφείλεται κυρίως στην αργοπορημένη διάγνωση και στο ότι ο ΚΠ δίνει εύκολα και γρήγορα μεταστάσεις λόγω του ότι η πυλαία φλέβα (ΠΦ) διέρχεται διά μέσου του παγκρέατος οπότε τα καρκινικά κύτταρα εισέρχονται άμεσα σε αυτήν και διασπείρονται γρήγορα στο ήπαρ δημιουργώντας μεταστατικές εστίες. Έτσι, την στιγμή της διάγνωσης του ΚΠ, μόνο το 15% των ασθενών έχουν αφαιρέσιμο όγκο, ενώ στο 40% υπάρχουν ήδη μεταστάσεις. Στο υπόλοιπο 45%, ο όγκος θεωρείται ανεγχείρητος, όχι γιατί έχει μεταστάσεις, αλλά διότι διηθεί (ενθυλακώνει, εμπλέκει) μεγάλα κρίσιμα γειτονικά αγγεία, όπως η ΠΦ, η ηπατική αρτηρία (ΗΑ) και η άνω μεσεντέριος αρτηρία (ΑΜΑ). Αυτοί ακριβώς οι όγκοι ονομάζονται «οριακά εγχειρήσιμοι» (ΟΕ – Bordrline Resectable), ή «τοπικά προχωρημένοι» (ΤΠ – Locally Advanced) και υπάρχουν διεθνώς αναγνωρισμένα κριτήρια για την κατηγοριοποίηση αυτή (NCCN criteria).
Το πάγκρεας είναι ένα όργανο που περιβάλλεται από άλλα ζωτικά όργανα αλλά και βρίσκεται σε στενή επαφή με πάρα πολύ σημαντικές αρτηρίες και φλέβες της κοιλιάς. Οι όγκοι του παγκρέατος τις περισσότερες φορές δεν γίνονται αντιληπτοί νωρίς γιατί τα συμπτώματά τους αποδίδονται για πολύ καιρό σε “δυσπεψία”, “γαστρίτιδα”, χολολιθίαση, ή και οσφυαλγία.
